petak, 23. avgust 2024. | |
Na današnji dan 1876. u boju na Šumatovcu brojno slabija srpska vojska pod komandom ruskog dobrovoljca generala Mihaila Černjajeva odbila je više snažnih napada turske vojske na Aleksinac, koje je predvodio Abdul Kerim paša. Pretrpevši velike gubitke, Turci su se prebacili na levu obalu Južne Morave i produžili operacije prema Đunisu. Danas je petak, 23. avgust 2024. 1305 - Vođa Škota u borbi protiv Engleza Vilijam Volas obešen je u Londonu. 1754 - Rođen je francuski kralj Luj XVI, poslednji predrevolucionarni monarh Francuske. Na presto je stupio 1774. Njegovo pogubljenje na giljotini 21. januara 1793. najavilo je jakobinski teror, najmračniji period Francuske revolucije. Dinastija Burbon vratila se na vlast 1815. posle Bečkog kongresa, kada je izvršena potpuna restauracija starog poretka i uklonjene sve tekovine revolucije. 1775 - Britanski kralj DŽordž II objavio je da je u kolonijama u Americi izbila otvorena pobuna protiv britanske vlasti. 1839 - Na početku Opijumskog rata protiv Kine, Velika Britanija je zauzela Hongkong. Britanski naziv za taj kolonijalni posed bio je Viktorija. 1863 - Umro je ruski glumac Mihail Semjonovič Ščepkin, najznačajniji umetnik tadašnjeg ruskog pa i svetskog teatra. Bio je uzor generacijama glumaca. Smatra se pretečom pozorišnog reditelja i glumca Konstantina Stanislavskog, čija je uloga u istoriji pozorišne umetnosti neizmerna. 1864 - Rođen je grčki državnik Elefterios Venizelos, osnivač Liberalne stranke i pet puta predsednik vlade od 1910. do 1933. Predvodio je borbu za oslobođenje Krita od Turaka i prisajedinjenje tog grčkog ostrva s maticom. Sklopio je Balkanski savez i ušao u Prvi balkanski rat protiv Turske 1912. i uspeo da ojača i proširi Grčku u dva balkanska i u Prvom svetskom ratu. Bio je veliki prijatelj Srbije. Kad su tokom Prvog svetskog rata Centralne sile ponudile Grčkoj teritorijalne ustupke, pod uslovom da prekrši sporazum o savezništvu sa Srbijom i stupi u rat protiv nje, ponudu je odbio rečima: "Grčka je suviše mala zemlja da bi učinila tako veliku podlost". Kao premijer reformisao je radničko i agrarno zakonodavstvo i reorganizovao kopnenu armiju i ratnu mornaricu. Umro je Francuskoj, u emigraciji, gde se našao zbog suštinskog dugogodišnjeg neslaganja sa grčkom kraljevskom dinastijom. 1966 - umro je Ivan Sarić, prvi čovek iz Srbije koji je poleteo avionom. Let je izveden 16. oktobra 1910. s hipodroma u Sarićevoj rodnoj Subotici. Uspešni javni let posmatralo je čak sedam hiljada Subotičana. Sarić je bio svestrani sportista a godinu ranije u Parizu je upoznao Luja Blerioa koji je prvi preleteo Lamanš, što ga je podstaklo da se posveti vazduhoplovstvu. Avion kojim je poleteo Sarić je sam konstruisao. 1883 - Rođen je Borislav Lorenc, srpski filozof. Rođen je u Aranđelovcu, filozofiju je studirao u Berlinu, gde je 1908. doktorirao tezom: "Die Philosophie Andre-Marie Amperes". Bio je profesor na Teološkom fakultetu u Beogradu. Religiozni filozof, ali se bavio i psihološkim problemima, istorijom psihologije kao i srpskom psihološkom terminologijom. Plodan autor i prevodilac, deo Frojdovih dela on je preveo na srpski jezik. Dela: "Psihologija", "Pregled istorije filozofije", " Misao i akcija", "Psihologija i filozofija religije". 1912 - Rođen je američki filmski glumac, režiser i baletski igrač DŽin Keli, jedna od najznačajnijih figura u istoriji mjuzikla. Briljantno je spojio klasični balet s modernim igračkim senzibilitetom. Filmovi: "Amerikanac u Parizu", "Ples na kiši", "Gusar", "U grad!", "Poziv na igru", "Helo, Doli!". 1914 - Japan je objavio rat Nemačkoj u Prvom svetskom ratu, zahvaljujući čemu su mu na Versajskoj mirovnoj konferenciji 1919. dodeljene nemačke kolonije u Tihom okeanu i na obali Kine. 1926 - Umro je američki glumac italijanskog porekla Rudolf Valentino, najpopularnija filmska zvezda početkom 20. veka. Njegova iznenadna smrt u 31. godini izazvala je masovnu histeriju, posebno ženske publike. Premda skromnih glumačkih mogućnosti, proslavio se u nemim filmovima ulogama zavodnika, stekavši milione obožavateljki. Filmovi: "Četiri jahača apokalipse", "Dama s kamelijama", "Šeik", "Šeikov sin", "Krv i pesak", "Mladi radža", "Gospodin Boker", "Crni orao". 1939 - Ministri inostranih poslova nacističke Nemačke i Sovjetskog Saveza Joakim fon Ribentrop i Vjačeslav Molotov potpisali su u Moskvi desetogodišnji sporazum o nenapadanju, kojim je bila predviđena i podela Poljske. Dve sile su se obavezale na "odustajanje od svakog akta nasilja, agresivnog postupka i svakog napada jedne na drugu, i to kako pojedinačno, tako i u zajednici s drugim silama". Sporazum je na Zapadu izazvao veliko razočarenje. Nemačka je prekršila sporazum 22. juna 1941. napadom na Sovjetski Savez. 1942 - Nemačka armija je dospela do Staljingrada, gde je potom u najvažnijoj bici Drugog svetskog rata pretrpela katastrofalan poraz, koji je označio početak kraja nacističke nemačke vojne mašinerije. S nemačkim trupama borili su se i pripadnici drugih nacija, među njima i hrvatski dobrovoljci, ustaše - 369. pojačana pješačka pukovnija. 1944 - Savezničke trupe su oslobodile francuski grad Marselj. 1944 - Nakon ulaska sovjetskih trupa, rumunska vojska okrenula je oružje protiv dotadašnje saveznice Nemačke, a kralj Mihailo I naredio je hapšenje vojnog pronacističkog lidera zemlje maršala Jona Antoneskua. 1945 - Privremena Narodna skupština Demokratske Federativne Jugoslavije donela je Zakon o agrarnoj reformi i kolonizaciji, kojim je oduzet "višak" zemlje i poljoprivredne imovine zemljoposednicima, seljacima, verskim zajednicama (i manastirima) kao i tzv. nezemljoradnicima. 1958 - Televizija Beograd počela je da emituje eksperimentalni program iz nedovršenog studija na beogradskom Sajmu, koji su građani mogli da prate na televizijskim aparatima postavljenim u izlozima prodavnica i na najvažnijim javnim mestima po gradu. Prvo se na ekranu u 8.50 sati pojavila slika Meštrovićevog "Pobednika" sa Kalemegdana, a program su najavili i vodili Olivera Živković, Branislav Surutka i Olga Nađ. Režiser prvog direktnog prenosa sa otvaranja Međunarodnog sajma tehnike i naučnih dostignuća bio je Miroslav Dedić, a prvu informativnu emisiju "Dnevnik" od 20 časova vodio je Miloje Mića Orlović. 1962 - Američki telekomunikacioni satelit "Telstar" emitovao je prvi televizijski prenos između SAD i Evrope. 1982 - Umro je brazilski filmski režiser, scenarista i producent Alberto de Almeida Kavalkanti, koji je između dva svetska rata, radeći u Evropi, znatno uticao na francusku filmsku avangardu i englesku dokumentarističku filmsku školu. Filmovi: "Ivet", "Voz bez očiju", "Kapetan Frakas", "Odmor đavola", "Smrt noći", "Nikolas Niklbi", "Prvi džentlmen", "Zemlja je uvek zemlja", "Pesma mora", "Gazda Puntila i njegov sluga Mati". 1989 - Umro je srpski vajar Nebojša Mitrić. U prvo vreme pretežno je radio, u tehnici kovanja, dekorativne kompozicije, a kasnije je skulptorski jezik zasnivao na spoju figuralnih i apstraktnih elemenata, inspirišući se srpskom srednjovekovnom istorijom. Beogradu je poklonio skulpture despota Stefana Lazarevića i Milutina Bojića, Kruševcu cara Lazara, a na reljefima je ovekovečio mnoge glumce i znamenite ličnosti srpske kulture i umetnosti. Poslednje njegovo delo je krst na hramu Svetog Save na Vračaru. 1990 - Sovjetska republika Jermenija objavila je nezavisnost, a Estonija je otpočela pregovore o odvajanju od Sovjetskog Saveza. 1990 - Istočna i Zapadna Nemačka najavile su ujedinjenje 3. oktobra 1990. i okončanje podele zemlje uspostavljene posle Drugog svetskog rata i poraza nacističke Nemačke. 1992 - Oko 200 mladih neonacista, u prisustvu stotina oduševljenih pristalica, napalo je hostel za izbeglice u nemačkom gradu Roštok i potom tokom noći vodilo pravu bitku s policijom. 1997 - Zambijska policija je na mitingu opozicije u Kabveu pucnjem iz vatrenog oružja ranila bivšeg predsednika Zambije Keneta Kaundu. 2000 - Umro je srpski glumac Milivoje Mića Tomić. Rođen je u Beogradu gde je studirao pravo a zatim na Muzičkoj akademiji Dramski odsek. U prvim godinama Beogradskog dramskog pozorišta, Ateljea 212 i prve samostalne pozorišne grupe - Dramska družina A, ostvario je niz zapaženih uloga. U legendarnoj, prvoj postavci Beketovog "Čekajući Godoa", Tomić je ostvario prvu veliku ulogu. Tokom više od 50 godina Tomić je igrao mnoštvo značajnih i upečatljivih uloga u pozorištu, na filmu i televiziji. Lik čika Jove Zmaja u nezaboravnoj seriji "Neven" Timotija Bajforda zapamtile su generacije. Uloge: "Tri", "Neprijatelj", "Buđenje pacova", "Nacionalna klasa", "Majstori, Majstori", "Maratonci trče počasni krug", "Salaš u Malom ritu". Dobitnik je brojnih priznanja, među kojima i nagrade "Pavle Vuisić" za životno delo 1997. 2002 - Etiopija i Eritreja sporazumele su se da puste iz zatvora sve preostale ratne zarobljenike iz rata koje su te dve zemlje vodile od 1998. do 2000. 2004 - Posle 13 godina građanskog rata u Somaliji i dvogodišnjih mirovnih pregovora, u kenijskoj prestonici Najrobiju formirana je nova skupština Somalije. Četiri vodeća klana dobila su po 61 poslanika, dok je 11 mandata pripalo koaliciji manjih klanova. 2013 - U dve eksplozije ispred džamija u Tripoliju, u severnom Libanu, poginulo je 47 osoba a najmanje 200 je povređeno. Eksplozije ispred Takva džamije i al-Salam džamije najkrvaviji su napadi u Libanu od građanskog rata u toj zemlji 1975-1990. godine. 2022 - U Brazilu, u rezervatu Tanaru, država Rondonia, severeno od granice Bolivije, pronađen je umrli poslednji pripadnik iščezlog amazonskog plemena poznat kao "Čovek od rupe". Nadimak je dobio zbog činjenice da je pravio duboke rupe kao vid bezbednosti ali i zbog lova. Zvaničnici Funai (Agencija za starosedeoce Brazila) su ga pronašli u ležaljci u kolibi. Pretpostavlja se da je imao oko 60. Njegovo pleme najverovatnije je masakrirano od strane kolonista odnosno farmera 1970-ih. Živeo je potpuno izolovanim, nomadskim životom, odbijajući ma kakav kontakt. Funai je postao svestan njegovog postojanja 1990-ih. Rezervat Tanaru jedna je od brazilskih zona predviđenih za nedirnut život starosedelaca.
(RTV)
|